٤٧١٠

✓ عەلائەدین سەجادی (1907 - 1984)

حەریق (1856 - 1909) لەبەر پابەندیی بە تەسەووفەوە لەوانە بووە کە بزانێت وا دەمەدەمی ئەوە هاتووە کە کاڵای خۆی لە بازاڕی گێتیدا بپێچێتەوە و کۆچی دوایی بکا، هێناویەتی بە چەند ڕۆژێک لەپێش ئەم بارکردنەدا بەم شیعرانەی خوارەوەی ماڵاواییی لێ کردووین:

لە خەرمانی ئەمەل مێرووی عەمەڵ جەزبی نەکرد دانێ
لە زەیقەتخانەدا ترسم هەیە ئاخر سەری دانێ

ئەڵێن جەردەی ئەجەل ڕێگا بە کاروانی نەفس ئەگرێ
شەقامی سینە ئەبڕێ بۆ مەتاعی دیدە ئەڕوانێ

تەریدەی نەفس و شەیتان قافڵەی تاعاتی غارەت کرد
ئەگەر جاسووسی ئیمان نەبێ، دەرناچێ ئینسانێ

ترازووی تاعەتت لەنگە، هەتا کەی ئەمسەر ئەوسەرتە
بە پارسەنگی حەیا دەس هەڵبڕە، بنواڕە میزانێ

بەسی بێ تاعەتی ڕووکەش مەلەک سەڕڕافی ئەعمالە
موحەسسەل نەقدی قەڵبە، ناڕەوا ناباتە دیوانێ

ئەوا بەردی ئەجەل هات و لە شووشەی عومری دا سا دەی
بە قوربانی پیاڵەی چاوەکەت بم تێ کە فنجانێ

حەیات خۆ چوو لەنێو جامەی حەیاتی عارییەت بێعار
ئەوا داوای ئەکەن چ بکەم «حەریق» ی ڕێی ڕجا کوانێ

بەڕاستی حەریق لەم شیعرانەدا مەردانە هاتووەتە دەست و زۆر بە جوانی مێرووی کردەوەی لە خەرمانی هێوا بێبەش کردووە. چەند بە ڕێکوپێکی پێت ئەڵێ: ئەوا ڕێگری مردن لە هەورازی سینەوە سەری ڕێی بە نەفس گرتووە و تەنگی بە گلێنەی چاویش هەڵچنیوە بۆ ئەوە بینایییەکەی لێ بسێنێ. ڕاست ئەکا ئەگەر هێزی ئیمان نەبێ، نەفس و شەیتان بە کفرەکۆنی هەچ کردەوەیەکی چاکە هەیە هەمووی تاڵان ئەکەن.

ئۆف، چەند بە کوڵ دەری بڕیوە ئەو فەلسەفەیە کە ئەڵێ: ترازووی عیبادەت وا سەر ئەکا، دەسا وەرە پیاوانە بە پارسەنگی شەرم و حەیا ڕاستی کەوە و ئیتر شەرم بتگرێ با وا نەکا!

ڕیاکاری پارە ناکا، چونکە کردەوەنووس فریشتەیە، ئەوەی بەکەڵکە عیبادەت و کردەوەیەکی خاوێن و دوور لە فڕوفێڵە کە بە ڕووسووری ئەبرێتە مەیدانەوە، ئەوی خراپەکەشیە ئەدرێتەوە بە سەرتا: «ماڵی قەڵب سەر بە خاوەنە». ئاخ چۆن بەردی مردن هات و مینای عومری شکاند!

دەسا مەیگێری ئازیز تا شووشەکە بەتەواوی لێک جیا نەبووەتەوە بۆم تێ کە پێکێ! لەناو ئەم جلوبەرگی خواستراوی ژیانەدا هیچ ئاگات لێیە چۆن حەیات چوو و بێشەرم بوویت؟

Kurdish_Poetry

٤٧٠٩

✓ شێرکۆ بێکەس (1940 - 2013)

سوورەچنارێک ئەیپرسی:
ئەم شۆڕەبییە لەبەر چی
سەری خستۆتە ناو کۆشی
ئەو چەمەوە و هەڵی نابڕێ؟!
کەوێک وتی:
هێشتا قیت بوو
هەموو جارێ بازۆڕییەک¹
ئەهات و ئەچووە سەر سەری
بە چرپە هەواڵی دنیای ئەو بەر چەمی
پێ ئەگەیان
ئێوارەیەک، بازۆڕییەکە
مژدەی پێ بوو، کە نیشتەوە
واشەیەک خۆی پێدا کێشا
کەوتە خوارێ
شۆڕەبی بۆی نووشتایەوە
دەری بێنێ
دەستی نەگەیشتێ، نوقم بوو
ئیتر لەو ساوە ئەم سەری
وا لەناو کۆشی چەمدایە و
بۆی ئەگەڕێ

¹ بازۆڕی: جۆرە باڵندەیەکی ڕەنگاوڕەنگە لە شێوەی چۆلەکەدا.

Kurdish_Poetry

٤٧٠٨

✓ مەولەوی (1806 - 1882)

منارە، سەدای سەڵاش سەد تەرزەن
مزگی، جە شادی دەماخش بەرزەن

منارەی مزگەوتەکان سەد جۆر سەڵا و بانگیان لێ بەرز دەبێتەوە، مزگەوتەکانیش لە خۆشیدا دەماخیان بەرزە.

مەی نە خوم چون من نە خەم ئەسیرەن
مەیخانە سەفاش خەیلێ دڵگیرەن

خوم: کووپەی مەی. واتە: شەرابیش بەهۆی ڕەمەزانەوە لە کووپەدا ماوەتەوە. وەکوو من کە گیرۆدەی خەم بووم، مەیخانەش خۆشیی تێدا نییە، چونکە کەسی پێدا ناچێت بۆ خواردنەوە.

لوولەی تەراویح وەشوەش مدۆ دەنگ
بێئاهەنگەن تار تەموورەی ئاهەنگ

شمشاڵی زیکر و تەراوێح دەنگی زۆر خۆشی لێوە دێت، تار و تەمبوورەی ئاهەنگ و زەماوەن و ڕابواردن خۆشییان لێ بڕاوە.

مەرحەبای لیباس تاعەتپۆشانەن
ئەلوەدای کاسکاس بادەنۆشانەن

کاتی مەرحەبا و بەخێرهاتنی ئەوانەیە کە جلوبەرگی تاعەت دەپۆشن و دەمی ماڵاواییکردن لە پیاڵەی مەیە بۆ مەیخۆرەکان.

ساقی، سا سەد جار وە نازت نازوو
هوردەر وە گوڵبانگ سەدای وَامْتازُوا

نازوو: بنازم. گوڵبانگ: ئاوازی گەرم و بەجۆش. وَامْتَازُوا: بەشێکە لە ئایەتی وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُون. واتە: مەیگێڕ! سەد جار بنازم بەو نازەت کە داوتە پێم، هاوار و بانگی وَامْتَازُوا الْيَوْمَ هەڵدە تا ئەوانەی ڕۆژوویان گرتووە و ئەوانەی نەیانگرتووە لە یەک جیا ببنەوە.

توڕڕەت نە ڕووی خاڵ جەبین سەراوێز
پیاڵەت چون جام کەچ دار و مەرێز

بۆ پیشاندانی مانگی شەوی جەژن، زولفت بەسەر ڕووی خاڵەکەی ناوچاوانتدا دابدە و چاوە گەورەکانت وەک پیاڵەیەکی شەراب کە لار کراوەتەوە نیشان بدە، بەڵام مەهێڵە بڕێژیەت.

ستارەت نە شەو توڕڕەی قەترانی
هوەیدا و پەنهان شەمس پێشانی

قولاپە زیوینەکانی سەر زولفە ڕەشەکانت دەربخە، وەک ئەستێرەی شەوی تاریک؛ با ڕۆژی ڕووت دەرنەکەوێت.

هیلال نە پای شەو نەسیم بۆی نافدا
بنمان نەو شەفەق بادەکەی سافدا

لە داوێنی ئەو شەوەدا کە زولفەکانتە و بۆنی میسکی لێ دێت، لە چاوتدا کە وەک سووراییی پیاڵەی شەرابی سافە، مانگی یەک‌شەوەمان نیشان بدە کە بڕوکانتە.

هەی هیلال، هەی عید، خێزۆ جە یاران
وە ڕەغمی گرۆی پەرهێزگاران

با بە کوێراییی چاوی پارێزکاران هاواری «ئەوە مانگە! ئەمشەو جەژنە!» لەناو یاراندا بەرز بێتەوە.

شادی دەر وە دڵ لای مەیخاراندا
خەفەت دەر وە جەرگ ڕۆزەداراندا

بە ئازادکردنی خواردنەوەی مەی، دڵی مەیخۆران خۆش بکە و جەرگی ڕۆژووەوانەکان پڕ بکە لە خەفەت کە نایانەوێت هەرگیز ڕەمەزان تەواو بێت.

Kurdish_Poetry

٤٧٠٧

✓ نالی (1800 - 1877)

زوڵفت کە لەسەر ڕوو بە خەم و تابشە ئەمڕۆ
دوودی سیەهی عوودە لەسەر عاریزی پشکۆ

دەستم کە بە سەد وەعدە لە سەد جێگە شکاوە
جەبری نییە ئەم کەسرە هەتا نەیخەیە ئەستۆ

خاڵت چییە دانەی گەنمی جەننەتی ڕووتە
چاوت چییە فیتنەی حەرەمی قیبلەیی ئەبرۆ

شەو بۆیی سەری سونبولی زوڵفت لە سەری دام
ئێستەش سەرەکەم مەستە لەبەر نەشئەیی شەوبۆ

نەمبیستووە هەرگیز لە دەمت بێنی وەفایێ
هەر چەندە سەراپا گوڵی، ئەمما گوڵی هێرۆ

قوربان وەرە تا ئەم غەزەلە تازە لەبەر کەین
عیزز و شەرەفی «نالی» بە تەشریفی قەدی تۆ

Kurdish_Poetry

٤٧٠٦

✓ ویساڵی (1902 - 1973)

موددەتێکی زۆرە عەزمی دیدەنی یارم هەیە
بۆ ئیشارەی مەقدەمی گوڵ، چاوی خوونبارم هەیە

سینەکەم سووتا بە تابی عەشقی ڕوویی نازەنین
هەر وەکوو مەجمەر هەمیشە قەلبی پڕنارم هەیە

هەمقەرینی ڕۆژ و شەومە حوببی بەلقیسی حەبیب
وەک سولێمانی جێیانی لەعلی دڵدارم هەیە

هەر وەکوو بولبول غەزەلخوانم بەسەر شاخی گڵۆ
بەزمی عوشرەت ساز ئەکەم چون عەیشی گوڵزارم هەیە

من لەگەڵ دەمسازی غەمدا تەپڵی شاهی لێ ئەدەم
خەسرەوی شیریننیگارم، قەسری زرکارم هەیە

وا تەڵاقم دا عەجووزەی هیجر و شاهید بن ڕەفیق
بیکر و وەسڵم بۆ پەیا بوو، ئارەزووی نارم هەیە

هەوری زوڵفی وا لەسەر ماهی ڕوخی زائیل بووە
تاری هیجرانم بەسەر چوو، شەمسی دیدارم هەیە

وا لە مەیخانی فەرەحدا شاهید و مەی حازرن
خاترێکی جەمع و خۆش و یاری نازدام هەیە

هەر سەحەرگە نەغمەخانم میسلی قومری خۆشنەوا
سەد شوکر ئێستە لە باغا وەردی بێخارم هەیە

ڕۆژ و شەو مەستم بە جامی خەمری بۆسی لێوی یار
هەر وەکوو قەیسەر هەمیشە یاری خوممارم هەیە

کەوکەبی سەعدم لە مەتلەع حمدلله تالیعە
بەم هەموو جاهـ و جەلالە بەختی بێدارم هەیە

نەونیهالی باغی ئۆمید ئەی «ویساڵی» هاتە بەر
لائیقە ئێستە بنازم سەرو و جۆبارم هەیە

Kurdish_Poetry

٤٧٠٥

✓ مەحوی (1836 - 1906)

لا عاش سوىٰ ذكرك قلبي و لساني
ای آنکه به نام همچو مسیحای زمانی

هەر غەمکەش و حەسرەتبەشی فەرهادی حەزینم
لەو وەقتەوە تۆ خوسرەوی شیرینی جیهانی

در آرزوی لعل لبت اشک چو لعلم
ای لعل دل از لعل لبت لعل یمانی

ڕەحمێ کە بە حاڵی دڵی غەمکێشی غەریبان
جانانەیی جانی، چییە هەر یاری زوبانی

عوششاقی جگەرسۆختە هەر حەسرەتە بەشیان
لوتفی نییە مەعشووقە لەبۆ عاشقی فانی

«محوی» به غم از یار به هجران جفایش
لو أهرُبُ من حُبه فاللّهُ جفاني

Kurdish_Poetry

٤٧٠٤

✓ شێرکۆ بێکەس (1940 - 2013)

ئەگەر لە ڕۆژێکدا مردی و ڕەشەبا بوو
ڕەنگە ڕۆحت بچێتە ناو لەشی بەورێکەوە
ئەگەر لە ڕۆژێکدا مردی و بەباران بوو
ڕەنگە ڕۆحت بچێتە ناو لەشی گۆمێکەوە
ئەگەر لە ڕۆژێکدا مردی و خۆرەتاو بوو
ڕەنگە ڕۆحت بچێتە ناو لەشی تیشکێکەوە
ئەگەر لە ڕۆژێکدا مردی و بەفرانبار بوو
ڕەنگە ڕۆحت بچێتە ناو لەشی کەوێکەوە
ئەگەر لە ڕۆژێکدا مردی و تەمتوومان بوو
ڕەنگە ڕۆحت بچێتە ناو لەشی دۆڵێکەوە
بەڵام ئێستە وەک ئەبینن من زیندووم و شیعرتان بۆ ئەخوێنمەوە و کەچی ڕۆحم زۆر دەمێکە چۆتە جەستە و ناو لەشی کوردستانەوە

Kurdish_Poetry

٤٧٠٣

✓ ئەوڕەحمان بەگی بابان (1880 - 1967)

لە سوورەی فەتحدا بەم ئایەتە دڵ شاد و مەسروورە
سَتُدْعَوْنَ إِلَىٰ قَوْمٍ ئیشارەی کوردی غەییورە

أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ وەسفی قەومێ بێ لە قورئانا
بە ئازادی ئەژی دائیم لە دیلی و ئیستیلا دوورە

لە گێژ و مەوجی دەریای عالەما غەرقن گەلێ ئەقوام
بەقای ئەم میللەتە کوردە بە نەسسی ئایە مَسْطُورە

نەوەی مادی مەزن لاوی دلێری خاکی کوردستان
بە ئەمری ئێزەدی بۆ حیفزی ئەم میراتە مەئموورە

نەبۆتە دیلی هیچ دنیاگرێ ئەم میللەتی کوردە
چ ئەسکەندەر، چ جەنگیز و هۆلاکۆ بێ، چ تەیموورە

تلووعی ڕۆژی ئازادی لە شوێنە ئەم شەوی تارە
نزیکە ڕۆژ هەڵێ ئاسۆی وەتەن ڕووناک و پڕنوورە

قەراری داوە لاوچاکی وەتەن ڕۆژێ کە فرسەت بوو
پەتی کا هەر وەکوو سەگ، دوژمنی هەر چەند ملئەستوورە

ئەوانەی خوێنی میللەت ئەمژن و جاسووس و بێگانەن
قەڵاچۆیان لەلای لاوچاکی کورد، قانوون و دەستوورە

دمێکە شێت و شەیدای ڕێگەیی ئازادییە «بابە»
هەتا ماوە بە سەرفی ماڵ و سەر لەم ڕێیە مەجبورە

Kurdish_Poetry

٤٧٠٢

✓ سالم (1800 - 1866)

یادی تۆیە، سەنەما! یەک بە یەک ئەندیشەیی من
شوغڵی من، شێوەیی من، فیکرەتی من، پیشەیی من

نەخلی هەستیم بە جەفا سەبزە لە باغی دونیا
شاخی من، غوسسەیی من، میحنەتی من، ڕیشەیی من

بۆ قوبووڵ کەم بەئەبەد نازشی ساقی بەچەڕوو؟!
ئەشکی من، بادەیی من، دیدەیی من، شیشەیی من

ڕووبەڕووی هەیبەتی عیشقت لە هونەردا ئەسەدم
خوێنی من، توعمەیی من، کولبەیی من، بیشەیی من

حەرەکاتم وەکوو فەرهادە لە ڕێی میحنەتی عیشق
کۆهی من، سینەیی من، ناخونی من، تیشەیی من

جەرگ و دڵ پوختە کە «سالم» بە زیافەت بۆ دۆست
دیگی من، سینەیی من، هیممەتی من، پیشەیی من

Kurdish_Poetry

٤٧٠١

✓ مەحوی (1836 - 1906)

دڵم دەرهات و تۆ هەر دەرنەهاتی
نەهاتی، هەر نەهاتی، هەر نەهاتی

کە ئەم خەندە و قسە و لێوەت هەیە تۆ
لەباتی شەککەر و نوقڵ و نەباتی

دەدەی وادەم بە قەتڵ ئەمڕۆ، سبەی هیچ
ئەتۆ شاهی، چییە وا بێسەباتی

لە دنیا جەننەتی خۆ دیوە هەر کەس
کە تۆ بی حازری وەختی وەفاتی

ئەگەر ڕۆژە، بتی من، هەر بتێ بێ
سەرەوژێرە کە تۆ وەک ڕۆژ هەڵاتی

کە خزر ئەو خاکوخۆڵی بەر دەرەی دی
وتی: تۆ خاکی یا ئاوی حەیاتی

ڕوخیشی کردە ئەو لا، دەیشیپرسی
بە شۆخی، شاهی من، تۆ بۆ چی ماتی

کە داغی سینەمی دی، دەردی دامێ
وتی: مۆرت هەیە، ساحێببەراتی

کە شیرین و تەڕی دی شیعرەکانم
وتی: «مەحوی» کە میراوی فوڕاتی

Kurdish_Poetry