٤٤٧٠

 

✓ خادیم (1895 - 1953)

غەمی دووری نیگارم بوو کە وا خانەی خەراب کردم
لە دڵ سەبر و قەرار و هەم لە تەندا تاقەتی بردم

گەلێکم پەندی دڵ دا خۆت بپارێزە لە مەهڕوویان
کەچی خانەی خەرابی دڵ کە تووشی میحنەتی کردم

سوروشکم تەرجەمانی مەعنایی ئەسراری عەشقم بوو
نەوەستا تا وەکوو ڕیسوا لە بەینی عالەمی کردم

زەمانێ حافیزی سڕی نیهانی بووم لە شۆری عەشق
خودایا ئابڕووی ئەشکم بەری وەک ئابرووی بردم

مەزارم لالەزارێکە لە داغی جەرگی سووتاوم
گوزەر کەی گەر بەسەر خاکم ئەبینی تۆ ئەگەر مردم

ئەمانەتباری سەر شانم لە میساقی ئەزەلدا بوو
لەبۆ عەهدی دروست و هەم تەحەموول هەر وەکوو پردم

لە تەنگی نوقتەیی مەوهوومی زارت بوو کە نەمزانی
نەماوە ویسعەتێ لەم تەنگییە بۆ قافییەی فەردم

لە ئەوسافی جەماڵی تۆ درشت و لەنگە تەشبیهم
ئەگەرچی وەک ئەبی وەردی لە تەشبیهاتەوە وردم

بە تازی پێی وتم دولبەر؛ ٲيا فاصبر علي البلوي
گوتم قوربان بە کوردی پێم بڵێ من «خادیم» ـی کوردم

Kurdish_Poetry

٤٤٦٩

 

✓ قانع (1898 - 1965)

قانع بە ڕێبواری ئەدا بە لای پیرەژنێکی گۆزەکەردا. گۆزەڵەیەکی نیوەوشک و نیوەتەڕی بەرچاو دەکەوێت. بە نووکەچەقۆیەک ئەم دوو دێرە شێعرەی خوارەوە لە گۆزەڵەکە هەڵدەکەنێت. لە پاش سوورکردنەوەی گۆزەڵەکە، بە دیاری دەینێرێت بۆ بەڕێز هادی چاوشلی کە مدیر ناحیەی پێنجوێن بوو. ئەویش گۆزەڵەکەی ئەوەندە بەلاوە بەنرخ دەبێت لەسەر مێزی فەرمانگەکەی دای ئەنێت. دەستەیەک لە ئەدەبپەروەرانی شاری سلێمانی لەگەڵ مامۆستا پیرەمێرددا دەچن بۆ هاوینەهەواری چوارباخی پێنجوێن، لەوێش زیارەتی مامۆستا هادی مدیر ناحیە دەکەن و چاویان بە گۆزەڵەکە دەکەوێت. لێی دەپرسن ئەم گۆزەڵەیەت لە کوێ بوو؟ بەڕێزیشان لە وڵامدا دەڵێت: قانع بۆی ناردووم. کە گەڕانەوە هەر یەکەیان بە نامەیەک داوای گۆزەڵەیەک لە قانع دەکەن. قانعیش بەو سێ دێڕە شێعری خوارەوە وڵامیان دەداتەوە:

شێعری سەر گۆزەڵەکە:

ئاوی گۆزەڵەی خاکی کوردستان
خۆشترە لە ئاو سەرچاوەی لوبنان

کوردە بە یادی دەوری کەریم خان
بنۆشە قوم قوم بەفراوی کوێستان

وڵامی داواکاران:

نە خاوەنکارگە و نە هەوڕگەرم
نازانم پەنا بۆ لای کێ بەرم

گۆزەڵەی ئاوی ئەم کوردستانە
زادەی ئەفکاری پیرەژنانە

ببوورن، بە خوا گۆزەڵەم نییە
ئەرنا بۆ ئێوە قیمەتی چییە

قانع دیوانێکی خۆی بۆ گەورەپیاوێکی کوردپەروەر ئەنێرێت ئەم دوو دێرە شێعرەی لەسەر زەرفەکە دەنووسێت:

دیاری خوداپێداو زێڕە یان زیوە
دیاری من شێعری خوابڕیوە

باوەجوود قوربان حەزرەت سولێمان
کوللەی قبووڵ کرد لە مێروولەکان

Kurdish_Poetry

٤٤٦٨

 

✓ ئەحمەد موختار جاف (1896 - 1935)

دڵبەرێکم هەیە سیمینبەر و خۆشڕەفتارە
چاوی وەک نێرگسی شەهلا هەموو دەم بیمارە

ئەبرۆیی قیبلەیە، خاڵی حەجەرولئەسوەدە ئەو
پەرچەمی میسلی سەلیب، زوڵفی ئەڵێی زوننارە

ڕووی گوڵەباخە نیگارم بە خوا حەیفە کە ئەو
هاوڕەفیقی شەو و ڕۆژی دڕک و هەم خارە

ساحیبی عیشوەیە غارەتگەری ئیمانی مەیە
دڵڕەق و زاڵمە بێمیهر و وەفا و عەییارە

ڕوویەتی ئاهوویی چین و نیگەهی ئافەتی دین
دەمی وەک فندق و لێوی هەر ئەڵێی گوڵنارە

بۆ فریبی دڵی «ئەحمەد» هەموو دەم ئەو شۆخە
حازرە یا ڕەبی، ئەو دڵبەرە چەن مەککارە

Kurdish_Poetry

٤٤٦٧

 

✓ مەزڵووم (1916 - 1955)

کە من لوتفی ئەو یارم بێ بە سەروەتی دنیای نادەم
هەتا لەنجەی دڵدارم بێ بە زینەت و زێبای نادەم

کەمەربەستەی عەشقی یارم لە دنیادا هەتا ماوم
چاوی ڕەشی مەحبووبی خۆم بە سەد بەهێ و ڕەعنای نادەم

وەکوو سۆفی لە خەڵوەتام بە دڵ ئەکەم سەنای دولبەر
ئەمن نیمە خوڵقی ها و هوو، دەس لە دەف و عەسا نادەم

دەستەودوعام من بەدائیم لە حزووری دیوانی خوا
ئەگەر حیفزی نەکا حافز گوێ بە نوشتەی شێخیش نادەم

دە فیردەوسی بڵێ بۆ من ئەی دولبەری ئاوارەخوڕ
ناکەم یادی خاڵەی ڕێبوار بە حەیران و ئای ئای نادەم

لە نەزعایە «مەزڵووم» ئەڵێ ئەگەر یارم بملاوێنێ
نییە باکم بە یاسین و بە تەڵقینی مەلای نادەم

Kurdish_Poetry

٤٤٦٦

 

✓ قانع (1898 - 1965)

  • پێنجخشتەکی لەسەر شێعری موفتی پێنجوێنی (1881 - 1952)

مەعلوومە لەلا ئەو کەسە وا ئەهلی حەیا بێ
گەر پیرە وەگەر گەنجە وەگەر شاهـ و گەدا بێ
نابێ سەری بەرزی بە منەت کۆم و پەسا بێ
«قانع» دەسی من داوێتی تۆ تاوەکوو مابێ
عەمرت لە حەیاتا عەمەلت سەنعەتی چابێ

کێ بێ لە جیهان ڕشتەیی نامووسی بەجێ بێ
چاوی لە دەسی پیرەژنی بێکەسی دێ بێ
ئومێدی دڵی سەر قەڵەمەی پوورە خەجێ بێ
نانێ کە بەگەڕ دەس بکەوێ گووی سەگی تێ بێ
سەگ لێت بوەڕێ و پیرەژنیش دەمبەدوعا بێ

هەر کەس لە جیهان خاوەنی خولقێکی شەریفە
یاخود کوڕی مەیدان و هونەرمەند و حەریفە
گوێ ڕاگرێ بۆ نەشئەیی ئەم شێعرە زەریفە
مەشهوورە حەیا قەترەیەکی شۆخ و لەتیفە
هەر کەس کە گەڕا لازمە ئەو قەترە تکابێ

باوەڕ مەکە هەرگیز بە مەقامات و بە عیشقی
بۆ جەلبی قلووبە کەرەم و ڕەئفەت و ڕفقی
ڕۆژێ دوو هەزار تۆبە بکا زاهرە فسقی
مەهتووکە لەلا من بە شەڕی باعیسی ڕزقی
کەشکۆڵ و دەف و مێزەر و مەشاک و عەبا بێ

سا بێ لە بنا گویێ مەبڕە سەرزلی ملپان
دۆڕانە بڕۆ بێهونەر و واعیزی ماڵان
گەر باوەڕم پێ ناکەی بە سی جزمەیی قورئان
ئەم سەنعەتە مەکر و هەلە بۆ کەس نییە قوربان
بۆ ئەو کەسەیە وا بە درۆ پیاوی خوا بێ

تۆزاوی و ئارداوی ئەڵێی بەردە لە ئاشا
سکشۆڕە وەکوو هۆڕی کە خزابێ لە ماشا
سەد چاکەی لەگەڵ کەی کەچی بەدگۆیە لە پاشا
باپیرەی منیش خەلقەتی گەر وا بووە حاشا
تا ڕۆژی ئەزەل نامەوێ لەو جەددە ئەبا بێ

مەیتی بکەوێ دێنە سەری یەکیەک و کۆکۆ
بۆ گرتنی میراس هەموو گریە و ڕۆڕۆ
«قانع» بەسە ئەم باسی بەڕووی پیسی بە بۆ سۆ
«موفتی» کە وەها بێئەدەبە مەنعی نەکەی تۆ
پەردەی دڵەکەی ڕەنگە لە سەد لاوە دڕا بێ

Kurdish_Poetry

٤٤٦٥

 

✓ مەحوی (1836 - 1906)

ئەو دەمە ڕۆحم لەسەر لەب بوو لەبەر دەردی فیراق
هات و زوو کردم بە پێ شاباشی، نعم الإتفاق

بێمە کوێ؟ دڵبەر وتی، گەر چاوە، تۆفانێکی ئەشک
دڵ، تەنووری ئاگری عیشق و خرۆشی ئیشتیاق

ئەو دوو ئەبرۆیە کە پەیوەستە بە جووتە، وەک هوما
سایەبانی چاوی بیمارن، لە عالەم بوونە تاق

مەحشەرێ هەستا کە هەستا ڕۆیی، ڕۆیی دووبەدووی
الوداعـێکی ئەوا ناڵەی هەزاران الفراق

هەر شوانێ کەی دەبێتە هەمقەرینی شاهی من
سواری کەر نابێ ببێتە هەمتەکی سواری بوراق

عەیشی ناخۆشە، سەری مەدهۆشە دایم زەڕپەرست
خاسسە هەر سەفرایە بۆتە موریسی تاڵی مەزاق

تا لە ماڵی دەرنەکردووی ئەم شەوی سەد شووکەرە
«مەحوی» ئازانە بدە تۆ سێبەسێ دنیا تەڵاق

Kurdish_Poetry

٤٤٦٤

 

✓ زاری (1905 - 1982)

لە باغی عالەما سەروێ نەزیری قامەتی ڕەعنات
نەبوو نابێت و نایابە گوڵێ وەک تەلعەتی زیبات

بە چی تەشبیهی ڕوخسارت بکا شاعیر لە جوانیدا
کە ئەم خورشیدە عالەمتابە شێوەی حوسنی تۆ نادات

بە هەر جوانێ کە تەشبیهت ئەکەم تەبعەن پەشیمانم
کە هۆشم غەیری تۆ جوانتر لە تۆ لێم ڕوونە دەس ناخات

سەلیقەی پێ دەوێ و هۆنینەوەی دوڕ تاکوو لایق بێ
دڵئارامی جەماڵت ئەی دڵئارامم زیاتر کات

بە ئەوسافی جەماڵی دڵبەرت گەرچی خەیاڵاتم
گەلێ سەرگەرمە وەک پێویستە دەستی قودرەتی ناگات

لە سارایەکی بێداروگیاهـ و گەرم و بێئاوا
ئیرادەی حەق وەها بوو جَنَّةُ الْمَأْوَىٰ ـیێ بەرپا کات

بە ڕەحمی بێحەدی تۆی کردە تووبای ئەو گوڵستانە
لە سێبەرتا کە جسمانی و ڕۆحانی پشوویێ بات

بەڵێ تاجی سەعادەت سەرئەنێ هەر کەس لە دنیادا
بە فەرموودەی سەحیح و پڕ لە دڵسۆزیت بڕوا کات

درێغە حەسرەتە ئێشە پەشیمانی و بەدبەختی
لە ئایینی سەحیحی پاک و ڕووناکت کەسێ لادات

کە تۆ بەم جۆرە شەمعی عیففەت و فەزڵ و کەماڵاتی
لە دەورت با وەکوو پەروانە دڵ ئاور لە خۆ بەردات

ئەبێ ئاوی حەیاتی واقیعی فەرمایشی تۆ بێ
بە دڵ هەر کەس وەری بگرێت و بێتەردید نۆشی کات

ئەبووبەکرێکە الْأَتْقَى نیشانی ئیمتیازی ئەو
ابوحفص ـێکه لَوْ كَانَ مەقامی ئەو ئەکا ئیسبات

بە فەرموودەی ئەتۆ هەر کەس نەکا ڕەفتار و مونکیر بێ
ئەبووجەهلێکە پاماڵی شەپۆلی قەهری سەیلئاسات

ئەحەد ناوی بە ئەحمەد بردووی ئیدی ئەمن چ بڵێم
چرانەوتی لەگەڵ خورشیدی تابانا ئەبێ چ بکات

لە اِقرَا بِاسمِ رَبِّكَ گەر بە دیدەی هۆش بڕوانین
 چەندە ئەم شاگردە مەحبووبە و کریم الذات

لە تیکراری بخوێنە رَبُّكَ الاَكرَم نمایانە
کە بۆ غەیری ئەو ئەم تەعلیمە پڕتەعزیمە دەس نادات

حەڕا بوو مەدرەسەی مەخسووسی ئەم تەڵقینە چون لەودا
پەیامی دڵپەزێر و پاکی بۆ پێغەمبەری سەر هات

أَلَمْ نَشْرَحْ بەشارەت بۆ تلووعی ڕۆژی عیرفانت
فَتَرضَي مژدە بۆ بەرزی مەقامی خولقەتی والات

لە بەحری عَلَّمَ الاِنسان ئەوندەت جورعەنۆشی کرد
لە لەوحی سینەتا سابت نە کوللی بەڵکوو جزئيات

بە جەووادی ئەتۆ هەوری بەهاری بێگۆمان نابێ
بە جەززابی کەلامی دڵبەرت سەد کارەبا ناگات

بەهاری دەعوەتت مایەی سرووری دۆستانت وەک
قیامی قُمْ فَأَنذِرْ ئاوری بەردا دڵی ئەعدات

بە تێغی تیژی وەحدەت ڕیشەیی شیرکت وەها پەی کرد
هوبەل بێقەدر و قیمەت وەک مەنات و لات و عوززا مات

بتان و بتپەرستانی بە جارێ کردە پەندی عام
ڕەوییەی جوان و ئەخلاقی پەسەند و عادەتی ئەعلات

من و ئەم وەسفە؟ حاشا! چۆن ئەکا مێشوولە عەنقایی؟
دوڕی ئەم بەحرە غەوواسی ئەوێ بتوانێ دەستی خات

بە گیان و دڵ ئەپاڕێمۆ لە قاپی ڕەحمەتی یەزدان
بە دیداری موشەڕڕەف بم بە ماچی خاکی بەردەرگات

بە برژانگم بماڵم خاکی ئەو ڕێگە کە پێت لێ نا
بە ئەلتافی ئیلاهی چاوەڕێم ئەم فرسەتەم پێ بات

بە خۆمم وت ئەمانە بۆ بڵێم ئایا لە ڕووی هەڵدێ
سەگی خوێڕی لە خاوەنماڵ نان و ئاوی داوا کات؟!

پەزیرایی جەنابی تۆیە أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَر
هُوَ الْأَبْتَر نیشانەی نەگبەتی بۆ دوژمنی بەدخوات

لە تۆدا کۆیە هەر خاسییەتێ مەحبووب و مەرغووبە
لەمە زیاتر چ نازانم فیکر ئەم دەشتە تەی ناکات

بە حوسنی سووڕەت و سیرەت لە مەوجوودات مومتازی
بەڵێ ئەسڵ و وجوودی تۆ و فەرعی تۆیە مەوجوودات

بە دوو دەستی ڕجا داوێنی لوتف و هیممەتت ئەگرم
کە تۆ دەسگیری بێتەقسیری بۆ ئەحیا و بۆ ئەموات

ئەڵێم ئەی شاسەواری عەرسەیی بەدر و حونەین و فەتح
ئەڵێم ئەی نووری دیدەی ئەنبیا ئەی ساحیبی ئایات

بە زاری هاتم و خۆم خستە ئاستانەی جەوانمەردیت
غەنی نابێ لە سفرەی نیعمەتی موحتاج بێبەش کات

لە عالەمدا منم یەک زەڕڕە هیواداری ڕەحمەت چون
خەڵاتی رَحْمَةً لِّلْعَالَمِين ئەی شاهـ بۆ تۆ هات

ئیلاهی بەرمەدە دەستم لە دەستی ئەم تکاکارە
کە بەر لەو ڕۆژی سەختی کەس تکا بۆ هیچ کەس ناکات

لە بەحری بێکەناری ڕەحمەتت لافاوی بێوشکاو
بڕێژە سەر وجوودی خۆی و ئالی هەر دەقیقە و کات

مەگەر خەللاقی ئەو دانا بە ئەخلاقی حەمیدی بێ
زبانی لاڵی تۆ «زاری» ژماری وەسفی ئەو ناکات

Kurdish_Poetry

٤٤٦٣

 

✓ عارف عورفی (1896 - 1961)

ئەی ڕەفێقان هیممەتێ بۆ دەردی سینەم مەرهەمێ
تاکوو کەی تەنها لە کونجی حەسرەتا بم هەمدەمێ

ئەی فەڵەک تا کەی بمێنم وێڵی سەحرا و چۆڵ و هەرد
وەک وەلی دێوانە عاشق بم بە ڕوخساری شەمێ

ئاخری بۆ کوێ بڕۆم چی بکەم لە دەستی جەیشی غەم
هەر شەوێکم چەرخی گەردوون بۆم ببارێنێ غەمێ

شاری سینە دائیمەن ئاشووبی غەم دای گرتووە
نەمدی خۆشی لەم خەرابابادە غەیری ماتەمێ

قودرەتێ بۆ دەفعی دێوی غەم لەسەر موڵکی وجوود
بۆ خوا ئەی ئاسەفی موڵکی سولەیمان خاتەمێ

تاکوو کەی وێران بێ موڵکی دڵ بەدەست پووری پەشەنگ
بۆ شکستی پەنجەیی ئەم زاڵمە کوا ڕۆستەمێ

کوا زەمانی تافی جوانیم قودرەتی پەنجەی هونەر
ئاخری بەم پیرییە کەوتوومە داوی پەرچەمێ

توشنەلەب بۆ چی بمێنم ئیلتیجام هێنایە بەر
بابی عەدلت ئەی شفيع المذنبين ـم زەمزەمێ

Kurdish_Poetry

٤٤٦٢

 

✓ هێمن (1921 - 1986)

وەتەن گیان و سەر و ماڵم فیدای تۆ
وە گیانی من کەوێ دەرد و بەڵای تۆ

لە پێناوت دەنێم سەر تا بزانی
منم ڕۆڵێکی ئازا و باوەفای تۆ

لەبۆ پاراستن و حیفزی سنوورت
لەباتی ماژینۆ سینگم قەڵای تۆ

دەبێ من چۆن بژیم مەسروور و دڵشاد
کە دەتبینم لە دەس بێگانەدای تۆ

دەبێ کەی سەربەخۆ بی تۆ هەتا من
بە سەربەستی بکەم سەیر و سەفای تۆ

بە شینکە و گوڵ سەراسەر سوور و شینە
چ جوانە دیمەنی کێو و چیای تۆ

لەگەڵ تۆ بۆ نەجاتی نیشتمانت
دەدەن «هێمن» هەوڵ خوشک و برای تۆ

Kurdish_Poetry

٤٤٦١

 

✓ زاری (1905 - 1982)

ئەی ساحیبانی دین، برایانی موسلیمین
وا مانگی ڕۆژوو هات بەرەو پیری با بچین

مێهمانە، قەدری واجبە لەسەر موکەللیفان
بە زیکر و فیکر و تاعەتی مەولایی عالەمین

مانگی نزوولی ڕەحمەتی پەروەردگاری عالەمە
مانگی قبووڵی عوزر و تۆبەیە بۆ جەمعی تائیبین

ئەم مانگە هەر ئەو مانگەیە کەلامی خودا لەوا
نازڵ بووە سەر حەزرەتی سەرداری موڕسەلین

ئەم مانگە هەر ئەو مانگەیە کە حەربی بەدر لەوا
کرا و بوو بەدری منەووەر هیلالی دین

دارای شەوی قەدرە کە باڵاترە جەزای
لە یەک هەزار مانگ عیباداتی عابیدین

فریشتەکانی ئاسمانی ئەو شەوە بە ئیزنی
خودای گەورە لەگەڵ ڕۆح دێنە سەر زەمین

مەشغووڵی تاعەت و حەمد و سەنای زاتی پاک
خودان تا بەیان لەگەڵ جەمعی ساڵحین

هەستن لە خەوی غەفڵەت و بێدار ببنەوە
بێنۆ کە عەبدی خودا بین و غوڵامی هەوا نەبین

ئەم نەقدی عومرە حەیفە کە بێهوودە بگوزەرێ
تۆشەی نەجات واجبە ئەمڕۆکە هەڵگرین

یادێ لە مەرگ و قەبر و سوئالات و خۆفی ڕۆژ
حەساب بۆ نەکەین مەگەر ئێمە نامرین؟

بۆ ڕاهی وا درێژ و پێچپێچ و پڕخەتەر
بێ فکری تۆشە قەت نییە ئینسانی دووربین

تا عومر باقییە کارێ بکەن کە بێعەمەڵ
نەدراوە بە کەس وەعدەیێ بۆ جەننەتی بەرین

کەشتی نەجات چاکەیە، نەک کردەوەی قەبێح
ڕۆژی عوبووری خەلق لە دەریای ئاتەشین

بێنۆ بچینە دایرەی ئەم دینە حەققە با
ئەهلی بەهەشت بین و جەحیم و سەقەر نەچین

بەم ڕێگە ڕاسەدا خودا بە ڕەهبەری ڕەسووڵ
بمانبە ناو مەنزڵی بێخۆفی آمنين

بۆ تۆیە نوێژ و تاعەت و مەرگ و حەیاتمان
اياك نعبد یا ڕەببی و اياك نستعين

بێغیرەتییە  «زاری» تەنەففور لە دیانەت
بۆ ئێمە ئەگەر پەیڕەوی دینی موحەممەدین

Kurdish_Poetry