٤٣٨٩

 

✓ بێخود (1879 - 1955)

تا لە من ئەو ماهی چاوبەخومارە خۆی ون کردووە
تفڵی دڵمی تووشی بیماری سەروبن کردووە

من لە حەڵقەی خەتمی نازا زۆر هیلاکی غەمزە نیم
ڕابیتەی ئەبرۆ جگەرمی ئەنجنئەنجن کردووە

قەت بە بێداریم نەدی تالیع، ئەڵێی مامانی دەهر
گۆشی ئەم منداڵە بەدبەختەی بە نووستن کردووە

تۆ خودا با هیندە بگریم تا بزانن شارەزوور
سەیلی فرمێسکی من ئاوی زەڵمی لیخن کردووە

خوا لە دزیایش هەتا ئەحمەد بڕندە و تا پریس
تا عەبابەیلێ و هەڵەبجەی قیبلە بۆ من کردووە

ئەی فیدای ڕەحم و وەفاتان بم، مەگەر من یۆسفم
ئەم برای خۆتانە وا ئاوارە و ون کردووە

ئێوە عیلم و في المثل بەندەش مەلا، بێئیختیار
خوا منی بۆ خوانی وەسڵی ئێوە نەوسن کردووە

گەر کەتان و ڕۆژپەرستی ئێوە نیم، بۆ ڕۆژ و شەو
ڕووم لە مانگ و ڕۆژی وارماوا و بێدن کردووە

نامەتان نایێت و ئەشزانن کە چاوڕێژی ئەزەل
چاوی تاریکی منی بەو سورمە ڕۆشن کردووە

هێندە بێڕەحمن ئەڵێی ئاسنگەری ڕۆژی ألَسْت
دەرحەقی من لەوحی دڵتانی لە ئاسن کردووە

گەر ئەپرسن چۆنە «بێخود» دڕکوداڵی دەشتی ئیشق
دوور لە ئێوە پێی دڵیشی دەرزیئاژن کردووە

Kurdish_Poetry

٤٣٨٨

 

✓ قانع (1898 - 1965)

  • پێنجخشتەکی لەسەر شیعرێکی  فایەق بێکەس (1905 - 1948)

ئەی وەتەن ئەم جارە نەمرم بەم دڵەی نەسرەوتەوە
گەر نەجاتم بوو لەدەس ناوچاوی لار و چەوتەوە
بۆ نەجاتی تۆ بەوەڵڵا دەچمە گێژی مەوتەوە
ئەی وەتەن مەفتوونی تۆم و شێوەتم بیر کەوتەوە
وەختی بەندیی و ئەسارەت پێ بە تەوق و کۆتەوە

تۆ نەڵێی من بێوەجاخم قەت خەیاڵی وا نەکەی
تیر و تانەی ساردوسڕ هەرگیز لە لاوانت نەدەی
قەت مەفەرموو ڕۆڵەکانم نووستووون وا زەن نەبەی
من لە زیکر و فیکری تۆ غافڵ نەبووم وا تێ نەگەی
حەپس و تێهەڵدان و زیللەت تۆی لەبیر بردۆتەوە

دەستەدۆعای تۆیە بەخوا ئەو کەسەی وا زاهیدە
نووکی خامەی شاعیرانت بۆ زەلیلیت شاهیدە
دەمبەدەم هەر وا ئەڵێ بۆ تۆ ئەوەی وا عابیدە
بەو خودایەی بێشەریک و لامەکان و واحیدە
عەشقی تۆ نەوعێ لە دڵما ئاگری کردۆتەوە

هێندە سەرگەرمە کوڕت کاتێ کە سەر دێنێتە دەر
پێ لە خوێنی خۆی ئەنێت دەربەس نییە بۆ ڕۆح و سەر
ئاگری تێ چوو بەجارێ کەوتە سەر شین و چەمەر
ئاگرێکی وا هەزار ساڵ ئاوی بڕژێنیتە سەر
قەت گڕ و گڵپە و بڵێسەی تا ئەبەد نەکوژێتەوە

ئەی وەتەن پارەپەرەستی زوو کە ئێمەی کرد بە پەن
ڕۆژهەڵات و ڕۆژنشینت تانەمان وا لێ ئەدەن
تۆش نەڵێی ئێمە دەزانین خەزنەکەت بۆ کوێ ئەبەن
باسی مەحزوونی و کەساسی خۆت نەکەی تۆخوا وەتەن
چونکە بەو باسە برین و زامەکەم ئەکولێتەوە

لاوەکەم نووکی قەڵەم دڵ دوژمنی پێ هەڵدڕە
گەر قەڵەم شیوەن نەکا خەڵفەنەمامێکی زڕە
ئەی وەتەن حەڵقەی کەلەپچەی دەست و پێت سا هەڵچڕە
ماتەمینی تا بەکەی دەی پێ کەنە و سەر هەڵبڕە
موفتەخیر بە، شۆرەتت وا عالەمی گرتۆتەوە

موژدە بێ وا چاوی کردۆ کۆمەڵی لاوانی تۆ
سەیری مێژوو کە و بخوێنێ دەفتەر و دیوانی تۆ
بێنە بەرچاوت ئەساسی دەبدەبەی بابانی تۆ
نەگبەتی لاچوو سەعادەت بۆتە پشتیوانی تۆ
کەوکەبی بەخت و فریشتەت بەرزە ئەدرەوشێتەوە

ئەی وەتەن تۆ خۆشی دڵم و هێزی ئەژنۆ و باڵمی
بۆ چرای ڕووناکی دەردی ژینی ترش و تاڵمی
بێدرۆ تۆ تاجی فەخر و سێبەری ئیقباڵمی
گەرچی بەینێکە زەلیل و دیلی دەستی زاڵمی
نەوبەتی شادیتە ئەمجا ناحەزت لێک بێتەوە

ئەی گەلی پاشکەوتوو بەسیە شینی بێهەڵمەت چییە
بێتەکان سەد ساڵ بگریەی بێسەمەر داری بییە
هەر نەمامێ تۆ بە خوێن ئاوی نەدەی دڕکی زییە
لافی میللییەت بە دەم لەم عەسرەدا کەڵکی نییە
ڕۆژی هەوڵە هەر بە هیممەت گۆی هونەر ئەبرێتەوە

ئەی وەتەن من بولبولی گوڵزاری کوردستانتم
بێتە ڕۆژی سەربڕین سەربازی ڕووی مەیدانتم
ڕۆحەکەم پێشکەش ئەکەم وەک قۆچەکەی قوربانتم
بەسیە تەعنەم لێ مەدەن هەر ڕۆڵەکەی جارانتم
هێندە حیلمت بێ هەتاکوو دەست و پێم ئەکرێتەوە

باڵی هەڵماڵی لە ڕێتا سەربەسەر شاهـ و گەدا
هەر کەسێ بۆ خۆی بەتەنیا سەر لە ڕێی سەرتا ئەدا
گوێ گرە بۆ خوار و ژوور چۆن گشت ئەڵێن لەم کاتەدا
شەرتە شەرتی پیاوەتی بێ گەر خودا دەستم بدا
دوژمنت پەت کەم وەکوو سەگ بیخەمە ژێر پێتەوە

Kurdish_Poetry

٤٣٨٧

 

✓ زێوەر (1875 - 1948)

ماهی ڕەبیعول ئەووەلە ماهی مەسەڕڕەتە
ماهی تلووعی کەوکەبی چەرخی فتووەتە

ماهی زهووری گەوهەری بەحری مەعاریفە
ماهی غورووبی کەوکەبی مەنحووسی وەحشەتە

ماهی هیدایەتە بەرەکەتڕێز و فەیزخێز
فەخری مووەححیدینە کە ماهی وەلادەتە

ماهی وەلادەتی شەهـ و سوڵتانەکان نییە
ماهی ویلادەتی شەهی ئیقلیمی حیکمەتە

ماهی برووزی مەقدەمی پاکی موحەممەدە
جەژنی مووەححیدینە نیشانەی سەعادەتە

ئەو ماهی ڕۆژوو نییە دەم حەبس ئەکا لە نان
ئەم مانگی نای و نۆش و مەهی عەیش و عوشرەتە

عوود و بوخوور و سەدریی و چەمپار واجبە
تەهلیل و زیکر و هەلهەلەیە زیکری ئوممەتە

یاڕەب قودوومی خێر و شەڕەف بێ لەبۆ هەموو
ڕەحمێ پەیا بکا ئەوی ئەربابی سەروەتە

Kurdish_Poetry

٤٣٨٦

 

✓ شێرکۆ بێکەس (1940 - 2013)

مێژووم سەفەر ئەکەم و
لەگەڵ خۆمدا شۆڕشەکانم ئەگێڕم
لە خۆم زیاتر کەس تەماشای خوێنم ناکات

دووکەڵم ئەسووڕێمەوە و
لەگەڵ خۆمدا دێهاتەکانم ئەگێڕم
لە خۆم زیاتر چاوی کەس ناکزێتەوە بەم دووکەڵە

لاواندنەوەم ئەخولێمەوە و
لەگەڵ خۆمدا سێدارەکانم ئەگێڕم
لە خۆم زیاتر کەس گوێ ناگرێ لەم کۆتەڵە

چیرۆکم درێژ ئەبمەوە و
لەگەڵ خۆمدا قرچەقرچی شەقامەکانم ئەگێڕم
لە خۆم زیاتر کەس بۆنی بۆکڕووز ناکات

Kurdish_Poetry

٤٣٨٥

 

✓ قانع (1898 - 1965)

فیراقی یاری نازدارە ئەساسی بێقەراریمە
خەزانی عومری بێمایەم لە فەسڵی نەوبەهاریمە

فەلەک وا تەفرەقەی کردم لەسەر جێگە و مەقامی خۆم
نە هەر جارێ کە ئەم جارە ژمارەی سەد هەزاریمە

زەمانە وا چرای بەختی کوژانوومۆ بەیەکجاری
ئەڵێ تۆشەی قەبرسان و شەوی جومعەی مەزاریمە

لە تاریکی خەم و دەردا سروشکم ڕێ بە کۆش نابا
بە واژوونە بەسەر شانا فوارەی ئەشکباریمە

ئەگەر وەعدەم بە مەحشەر پێ بدا دولبەر گەلێ شوکرم
لەسەر پردی سیراتیشا خەیاڵی ئینتیزاریمە

بە هیجرانت ئەگەر قەتڵم نەکەی بێمیننەتە ئەی شۆخ
لە وەسڵا ڕۆح ئەبێ پێشکەش بکەم گەر لافی یاریمە

پەیاپەی بەندی دڵ دەردێنێ، خۆیشم قەت لە خۆ ناگەم
کە چون من دائیمەن مەیل و خەیاڵی سەنگساریمە

تەنەببوهـ گەر نەبم هەرگیز مەکەن مەنعم بە زەخمی دڵ
بە دینم «قانعا» عەینەن نیشانەی کوردەواریمە

Kurdish_Poetry

٤٣٨٤

 

✓ زاری (1905 - 1982)

خۆشە پێم شیددەت بسێنێ دەمبەدەم خوێنی جگەر
بەڵکوو ڕۆژێ بۆ مداوا ئەو تەبیبەم بێتە سەر

خاکی ڕێگاکەی بە برژانگم ئەماڵم تا نەگا
وەختی هاتوچۆ لە خار و خەس بە دامانی زەرەر

سورمەیێ بۆ بینشی چاوانی من دەس ناکەوێ
چاکتر لەو خاکە ئەو پاکە بەسەریا کا گوزەر

غونچە بۆ بینینی ڕوخساری کە چاوی هەڵبڕی
وا خەجاڵەت بوو بە شێتی کێو و هەردی گرتە بەر

حەسرەتی حوسنی وەکوو ئاور لە جەستەی بەر بووە
شەمع بۆیە وا ئەسووتێ ئەووەڵی شەو تا سەحەر

تۆ کە سۆزێکت لە شەوقی شەم لە خاتردا نییە
مەنعی پەروانە لە سۆزش بۆ ئەکەی ئەی بێخەبەر

وا خەیاڵی حاڵی ڕوخساری پەشێوی کردووم
نیمە فکر و بیر و هۆشی ئیمتیازی پا لە سەر

چون تەوافی کەعبەیی دیدارە ئاواتم ئەڵێم
من چ دەربەستم کە سەد دەردی گرانم بێتە بەر

«زاریا» بێ ڕەنج گەنجی ئارەزوو دەس ناکەوێ
خەرمەنی مەقسوود کەی دەس کەوتووە بێ دەردەسەر

Kurdish_Poetry

٤٣٨٣

 

✓ دەنگی کوردی

  • دەنگ: جوان حاجۆ (1957)
    شیعر: هێمن (1921 - 1986)

دەردی دووری دەردی دووری کوشتمی
دەردی وشیاری و سەبووری کوشتمی

یادی یاران و وڵاتم ڕۆژ و شەو
لێی حەرام کردم قەرار و خورد و خەو

خەمڕەوێنێک لێرە من ناکەم بەدی
چۆن پەنا بۆ مەی نەبەم، ساقی ئەدی

نابینم خاک و وڵات و شاری خۆم
نابینم ناسیاو و دۆست و یاری خۆم

ڕوو لە هەر لایە دەکەم نامۆیە بۆم
نابینم جێژوان و کەونەلانی خۆم

ڕوو لە هەر لایێ دەکەم بێگانەیە
ژین لەنێو بێگانەدا تەنگانەیە

شەو دەکێشم شەونخوونی و بێخەوی
ڕۆژ دەچێژم دەرد و داخی بێئەوی

Kurdish_Poetry

٤٣٨٢

 

✓ ویساڵی (1902 - 1973)

هەر دەمە دونیا بە نەوعێ دێتە پێشێ، گەهـ وەکوو
بووکی ساحێبنازە گەهـ عەییارە عەینەن وەک خەسوو

شاهبازی تالعت وەقتێ لەسەر سەر دادەنێ
بۆ نەدامەت گەهـ لەنێو ماڵت دەخا سەد کوندەبوو

بەعزە جارێکت دەداتێ ئیقتیداری بێشومار
گەهـ ڕەزیلت وا دەکا، موحتاج دەبی بۆ بەندی ڕوو

پرگوڵ و عەتری دەکا جارێک لەنێو باغی وەتەن
گەهـ دەکا دەستت لە خارستانی غوربەت پڕدڕوو

گەهـ بە تاجی شاهی و دەوڵەت سەرئەفرازت دەکا
گەهـ لەنێو خاکی گەدایی و نەگبەتا دەتخا بە فوو

زاهیری دەستووری عەدلە و باتینی غەددارییە
باوەڕت بێ کەس لە دەستی مەکری دونیا دەرنەچوو

هەر کەسێ یەک دەفعە تێ فکری لە پێداوی جیهان
هەر ئەڵێ تا سەر لەنێو گۆماوی غەمدا پێوە بوو

گەر بە تەئییدی فەلەک تالع نەبی کۆشش چییە
بێجەسارەت بەختی خۆت گەر بێ ببەخشێ، بێ بنوو

من کە ڕۆژ و شەو شکایەتمە لە دۆستانی زەمان
دەمبەدەم مەحکەمترە زەنجیری غەم وەک زوو کە بوو

مەتڵەبەم وا بوو کە دل زایع نەکەم، نەیدەم بە کەس
ئەو دەمەی ڕۆیی عەزیزم، ئیختیارم پێ نەبوو

جێنشین بوو مەودەیێ ئەندۆهی هیجران و فیراق
وەقتی وەسڵی شادمانی ڕەهرەوی بوو هاتوچوو

چاوەکەم با من نەمێنم لەم زەمانەی بێوەفا
هەر چی تێ فکریم سەعاتێ دڵ لە غەم خاڵی نەبوو

فکری دیەنیم بوو کە چی دەردی فیراقم کەوتە سەر
ئەمی محەممەد هەر غەمێکم بوو ئەوێستا بوو بە دوو

Kurdish_Poetry

٤٣٨١

 

✓ وەفایی (1844 - 1902)

لەبەر نازی چاوبازان خورد و خەوم خوێناوە
بە تیری تیرەندازان چ بکەم جەرگم بڕاوە

شێت و شەیدا و سەحرایی، دەگریم هەر وەک وەفایی
چ بکەم لە دڵەی سەودایی، پەرییان دەستیان لێ داوە

لەسەر تاقی دوو ئەبرۆت مەیلی زولفان دەمکێشێ
خۆ وەختە من کافر بم، چ بکەم قیبلەم گۆڕاوە

عیشوەی ڕووی تۆ هەر خۆش بێ، موشکلگوشا و سەرخۆش بێ
بزووت بادی نەورۆزی، گرێی زولفت کراوە

ئەی ئاوێنەی دڵبەری، زارت گوڵ زولفت زەڕی
با هەناسەم نەتگرێ، ڕووی خۆت بێنە بەم لاوە

زولفت جێی بێقەراران، ڕووت ڕۆژی شەوبێداران
ئەمان ئەی شای گوڵزاران، ڕوحمێک تا ڕۆحم ماوە

بەس عومری من بەبا دە، ڕووت بێنە زولفت لادە
دڵ بۆیە نامورادە، بەو شەوە ڕۆژ گیراوە

با شەو بڕوا سەحەر بێ، باغی گوڵان وەبەر بێ
گەر تۆ مەیلت لەسەر بێ، کافر ئیسلامی ناوە

دەستم لە تای زولفت دا بەم باڵایە نەمزانی
بۆچ دەمکوژی خۆ قوربان پردی قیامەت نەپساوە

لەبەر چاوت نەمزانی، بێ باغەبان گوڵچینم
مەست بووم هۆشم لێ نەبوو، دەمم بۆ ڕووت هێناوە

هاتم بەبۆنەی خاڵت، تووشی داوی زولفت بووم
تەیرێکی نابەڵەد بووم نەمزانی دانە و داوە

ئەمڕۆ سەبای مورادان کاسی کردم نەمزانی
نە عەتری نافەی چینە، نە بۆنی زولفی خاوە

لە سایەی چاوەکانت بوومە ڕەندی خەرابات
لەلای پیری مەیخانە خەرقەم لە گرەو مەی ناوە

تو خودا دڵم مەشکێنە، با بزانم ڕووت وا بێنە
ڕووتە یان گوڵهەنارە، لێوتە یان شەکری خاوە

وەقتێ ئارەق دەڕێژێ بۆ کوشتنی «وەفایی»
بە گوڵی کوڵمی سوێند دەخۆم گەردن شووشەی گوڵاوە

لە دەردی بێدەرمانی، کەوتوومە سەرگەردانی
بە جوابی لن تراني چ بکەم ڕۆحم سووتاوە

قەیتانی دوو لێوانت بەندی جەرگی پساندم
کوفرت لەلام زاهیرە ڕوحمت لەلا نەماوە

سڵاوم کرد لە یارم، بە دڵێکی غەمگینەوە
بە لەفزێکی زۆر شیرین جوابی سڵاوی داوە

Kurdish_Poetry

٤٣٨٠

 

✓ پیرەمێرد (1867 - 1950)

ئەبێ بەخشندە مل کەچ کا، لە ڕاستی مووچەخۆری خۆی
سوراحی سەر فروو دێنێ لەبۆ پیاڵە کە تێ کا بۆی

کە ئاو داری لەسەر سەر ڕاگرتووە ئەیزانی چی تیایە
لەلای نەنگە کە پەروەردەی نقوم کا گەورەیی وایە

لقی شۆڕی درەخت میوەی ئەخۆن بێ ئەرکی بەرد و دار
پەڵی بەرد بۆ پەلی بەرزە، لەقەش بۆ سەر پەلی بەردار

لە دەوری دووریا پەستم دەروون پڕدەرد و زووخاوم
ئەجەل دێ بمکوژێ، نامناسێ چی بکەم نامرم ماوم

لەبەر ئاشووبی خێڵم، هیچ شەوێ خەو نایەتە چاوم
خەوی ناخۆش ئەبینم بەم پەرێشانخاوییە خاوم

ئومێدی سەر لەسەر دەرکەن، ئەوانەی ڕاست و ڕووناکن
قەڵەم هەر سەرقەڵەم، مۆم بۆ مقەست، هەر بۆ ئەویش چاکن

ئەڵێن مورغی سلێمان ئاو لەژێر خاکا ئەبینێ ئەو
منیش حەوت ساڵەڕێ دوور بێ، بە چاوی دڵ ئەبینم ئەو

چرا ڕووناکی بۆ ژێر خۆی نییە ڕەحمەت لە بابی با
ئەوی ڕووناکی کەچبینانە گۆڕە، ڕەنجی با بیبا

بە جووت پەروانە وو ماسی کە دڵدادەی چرا و گۆلن
نزیکی ئەم ئەسووتێنێ، لە دووری ئاو ئەوان حۆلن

Kurdish_Poetry